ԱՄՆ-ն գիշերը հարվածներ է հասցրել Իրանին՝ նախագահի կողմից Կոնգրեսը շրջանցելով ռազմական գործողություն հրամայելու հերթական օրինակով։

Ինչու է սա կարևոր. Սահմանադրության համաձայն՝ պատերազմ հայտարարելու իրավունքը պատկանում է միայն Կոնգրեսին։ Սակայն ավելի քան 75 տարի ինչպես Դեմոկրատ, այնպես էլ Հանրապետական նախագահները կիրառել են ռազմական ուժ առանց պաշտոնական թույլտվության։

Ի՞նչ է տեղի ունեցել. ԱՄՆ-ն և Իսրայելը հարվածներ են հասցրել իրանցի բարձրաստիճան հրամանատարներին և քաղաքական առաջնորդներին, այդ թվում՝ գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիին, նպատակ ունենալով ապակայունացնել ռեժիմը։

«Մենք կկործանենք նրանց հրթիռները և ամբողջությամբ կհողին կհավասարեցնենք նրանց հրթիռային արդյունաբերությունը», — ասել է Թրամփը տեսաուղերձում։
Սպիտակ տունը մեկնաբանության հարցմանը անմիջապես չի արձագանքել։

Կարճ ակնարկ. Թրամփը շաբաթներ շարունակ խոսում էր Իրանին հարվածելու հնարավորության մասին՝ նշելով Իրանի բողոքողներին աջակցելու, ռեժիմի փոփոխության և երկրի միջուկային ծրագրի հետ կապված մտահոգությունները։ Նա նաև հրամայել էր զորքերի մեծ կուտակում՝ Թեհրանին ճնշելու նպատակով։

Ո՞վ կարող է պատերազմ հայտարարել

Միայն Կոնգրեսը կարող է պատերազմ հայտարարել՝ համաձայն Սահմանադրության առաջին հոդվածի։

Սակայն Կոնգրեսը մեկնաբանել է այդ դրույթը այնպես, որ նախագահը կարող է զորքեր տեղակայել «թշնամական իրավիճակներում» առանց պատերազմ հայտարարելու, եթե ԱՄՆ-ը ենթարկվել է հարձակման կամ եթե Կոնգրեսը թույլատրել է ուժի կիրառումը։
ԱՄՆ-ը պաշտոնապես պատերազմ չի հայտարարել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։

Ի՞նչ ռազմական լիազորություններ ունեն նախագահները

Նախագահները պնդում են, որ որպես զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարներ ունեն լայն լիազորություններ, հատկապես երբ գործողությունները ժամանակային առումով հրատապ են։

Պրինսթոնի համալսարանի պատմության պրոֆեսոր Ջուլիան Զելիզերի խոսքով՝
«Կոնգրեսը արագ չի գործում։ Այն դանդաղ է և խորհող։ Երբեմն նախագահը պետք է ավելի ճկուն լինի և զորքեր ուղարկի, եթե համարում է դա անհրաժեշտ»։

Թրամփը հիմնավորել էր, թե ինչու չի տեղեկացրել Կոնգրեսին Վենեսուելայում Նիկոլաս Մադուրոյին ձերբակալելու գործողության մասին՝ նշելով, որ արտահոսքերը կարող էին վտանգել առաքելությունը։

Տողերի միջև. Օրենսդիրների համար հաճախ քաղաքականապես ձեռնտու է թողնել, որ ռազմական որոշումների պատասխանատվությունը վերցնի նախագահը։

Զելիզերը նշել է. «Նախագահները երկար պատմություն ունեն նման իրավիճակներում պայքարելու հարցում։ Կոնգրեսի շատ անդամներ հաճույքով հրաժարվում են այս պատասխանատվությունից, նույնիսկ եթե մի փոքր քաղաքական վարկ են կորցնում»։

Հետադարձ հայացք

Նախկին նախագահ Օբաման 2013-ին դիմել էր Կոնգրեսին՝ Սիրիայում հարվածներ թույլատրելու համար, այն բանից հետո, երբ Ասադի ռեժիմը կիրառեց քիմիական զենք։ Սակայն օրինագիծը քվեարկության չդրվեց։

Չնայած առաքելությունն ուներ երկկուսակցական աջակցություն, Կոնգրեսը չկարողացավ համաձայնության գալ։ Օբաման հետագայում զորքեր ուղարկեց Սիրիա՝ «Իսլամական պետության» դեմ պայքարելու համար՝ հենվելով 2001 և 2002 թվականների ուժի կիրառման թույլտվությունների վրա, որոնք ընդունվել էին 9/11 ահաբեկչությունից հետո։

Ե՞րբ են նախագահները առանց Կոնգրեսի թույլտվության զորք կիրառել

1950-ին նախագահ Թրումանը զորքեր ուղարկեց Հարավային Կորեա՝ դա անվանելով «միջազգային ոստիկանական գործողություն», որը, ըստ նրա, Կոնգրեսի թույլտվություն չէր պահանջում։

Կորեական պատերազմը հաճախ ներկայացվում է որպես այն «գագաթնակետային օրինակ», որով նախագահները արդարացնում են առանց թույլտվության ուժի կիրառումը։

Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանի գործողություններ, ինչպես Քենեդու օրոք Խոզերի ծոցի ներխուժումը և Նիքսոնի օրոք Կամբոջայի ռմբակոծումը, նույնպես Կոնգրեսի կողմից չէին հաստատվել։

Ինչպես Մադուրոյի գործողության դեպքում, նախագահ Ջորջ Բուշ ավագը նույնպես Կոնգրեսի թույլտվություն չէր ստացել 1989-ին Պանամա ներխուժելու համար՝ Մանուել Նորիեգային թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության մեղադրանքով ձերբակալելու նպատակով։

Կոնգրեսը 2002-ից ի վեր չի ընդունել նոր ուժի կիրառման թույլտվություն, սակայն Օբաման, Թրամփը և Բայդենը դրանից հետո առնվազն 10 երկրում ռազմական գործողություններ են հրամայել։

Օրինակ՝ Օբամայի վարչակազմը 2011-ին Լիբիայում ուժի կիրառումը հիմնավորեց նրանով, որ դա «սահմանափակ» գործողություն էր և համապատասխանում էր «ազգային շահերին»։ ԱՄՆ-ի աջակցությամբ լիբիացի ապստամբները վերջում սպանեցին առաջնորդ Մուամար Քադաֆիին։

Քննադատները նշում են, որ նախագահները չափազանց լայնորեն են մեկնաբանել 2001 թվականի ուժի կիրառման թույլտվությունը՝ այն կիրառելով շատ ավելի լայն շրջանակում, քան ի սկզբանե նախատեսված էր՝ 9/11 ահաբեկչության հետ կապված պայքարի համար։